Samen in Actie bij Apathie

Samen in Actie bij Apathie
Ongeveer de helft van de mensen met dementie krijgt te maken met apathie. Apathie is te herkennen aan verlies van initiatief en afname van spontaan gedrag, het minder uiten van emoties en minder interesse hebben in activiteiten en sociaal contact. Apathie heeft gevolgen voor de zelfstandigheid, gezondheid, het risico op overlijden en de kwaliteit van leven. Een zinvolle dag invulling kan bijdragen aan het welbevinden. Maar voor mensen met apathie is dit moeilijk: ze hebben anderen nodig om dit te realiseren. Omgaan met apathie bij mensen met dementie kan bovendien lastig zijn voor naasten en zorgverlener.

De SABA materialen
Hieronder geven we een beschrijving van de materialen die je kunt gebruiken bij de uitvoering van SABA bij een persoon met dementie, en voor wie welk materiaal bedoeld is. 

• Een Animatie waarin toegelicht wordt wat apathie is, wat het doet met het contact tussen de persoon met dementie en de naaste/professional en hoe deze er mee om kunnen gaan. De animatie is geschikt voor naaste(n), vrijwilligers en medewerkers zorg & welzijn.
• Een Informatiefolder voor naaste(n), vrijwilligers en medewerkers zorg & welzijn. Er wordt op een toegankelijke manier uitgelegd wat apathie is en hoe je het kunt opmerken. Ook wordt er aandacht besteed aan de emoties van de naaste/professional.
• Een Praatplaat Apathie als gespreksleiddraad om apathie op te merken, te onderzoeken en te onderbreken. Deze kan gebruikt worden door de gespecialiseerde verzorgende/verpleegkundige psychogeriatrie, medewerkers zorg & welzijn, arts en psycholoog.
• Het Plezierige Activiteiten Plan-Apathie (PAP-A) waarmee naaste(n) en medewerkers zorg & welzijn, samen met eventuele vrijwilligers afspreken wie, wanneer en hoe apathie onderbreekt bij een persoon met dementie.
• Het Activiteitenblad Apathie, een lijst met praktische voorbeelden van dagelijkse bezigheden en (kleine) activiteiten, als inspiratie bij het Plezierige Activiteiten Plan-Apathie. 
• De Handreiking Bewonersbespreking. De handreiking wordt door de psycholoog gebruikt om met medewerkers zorg & welzijn in gesprek te gaan over apathie en de gevolgen ervan in het contact. 
• De Online kennissessie Samen in Actie Bij Apathie (SABA) om de kennis en het bewustzijn over apathie te vergroten. Deze kennissessie is geschikt voor verpleegkundigen, psychologen en artsen.
• De e-Module ‘Wat is Apathie?’ om de kennis en het bewustzijn over apathie te vergroten. Deze module is geschikt voor medewerkers zorg & welzijn.
• De e-Module ‘Actieve Tijd’ met informatie en praktische tips om contact te maken met mensen met dementie en apathie en om dagelijkse bezigheden en plezierige activiteiten te ondernemen. Deze module is geschikt voor naaste(n), vrijwilligers en medewerkers zorg & welzijn.
• De Handreiking uitvoering, waarin een stapsgewijze toelichting gegeven wordt voor de gespecialiseerde verzorgende/verpleegkundige psychogeriatrie, die SABA wil gaan toepassen bij een persoon met dementie en apathie.
• De PowerPoint presentatie ‘Organisatie Wijs’. De presentatie kan door de aanjager(s) worden gebruikt om SABA te presenteren aan een werkgroep, een project- of managementteam.
• De Wegwijzer Implementatie, die aanjagers kan helpen om SABA te implementeren in een zorgorganisatie.

Totstandkoming en financiering
SABA is ontwikkeld in een actieonderzoek: bewoners, naasten, en zorgmedewerkers van de zorgorganisaties Archipel en de Zorgboog hadden een grote rol. In interviews en groepsgesprekken is in kaart gebracht wat er moeilijk is in het omgaan met apathie bij mensen met dementie en wat helpend is. Gezamenlijk hebben we een eerste versie van SABA ontwikkeld, getest, geëvalueerd en aangepast tot de huidige versie. Wil je meer informatie over de totstandkoming? Kijk dan op de projectpagina van SABA.

Het project is ontwikkeld en uitgevoerd door drs. Hanneke Nijsten (UKON, Archipel), dr. Annette Plouvier (UKON), dr. Martin Smalbrugge (Amsterdam UMC), dr. Roeslan Leontjevas (Open Universiteit), prof. dr. Raymond Koopmans (UKON) en prof. dr. Debby Gerritsen (UKON) ZonMw en Alzheimer-Nederland hebben het project gefinancierd.