Zelfmanagement voor ouderen met een auditief-visuele beperking: een effectieve aanpak

terug naar overzicht
 vorige studie           volgende studie
Lieve Roets-Merken





 

 

 

 

Verzorgenden in gesprek met zorgafhankelijke ouderen: een succesvol duo in het samen oplossen van praktische problemen

Inleiding
Nederland telt ruim 80.000 ouderen die op latere leeftijd slechthorend en slechtziend worden. Dertig procent van de ouderen die in verzorgings- of verpleeghuizen wonen, hebben last van deze gecombineerde auditief-visuele beperking. De omgeving denkt vaak dat een bril en een hoorapparaat voldoende zijn om mee te krijgen wat er in de omgeving gebeurt. En als dat niet het geval blijkt te zijn, onderneemt men verder geen actie. Ouderen met een auditief-visuele beperking lopen een groot risico op depressie en (versnelde) cognitieve achteruitgang. Er is behoefte aan inzicht hoe de professionele ouderenzorg deze ouderen effectief kan ondersteunen in hun dagelijks functioneren.

Doel
Het doel van dit onderzoek is om een zelfmanagementprogramma voor deze ouderen te ontwikkelen, en de effectiviteit van dat programma op sociale participatie te testen.
De drie onderzoeksvragen van dit onderzoek zijn:
1. Hoe moet een zelfmanagementprogramma dat de sociale participatie van deze ouderen wil verbeteren, eruit zien?
2. Is het zelfmanagementprogramma relevant en gemakkelijk toepasbaar voor verzorgenden?
3. Is het zelfmanagementprogramma dat verzorgenden aanbieden effectief in het verbeteren van de sociale participatie van de ouderen?

Methoden
Om de doelen te bereiken zijn diverse methoden gebruikt:
-    Een systematisch review van de literatuur geeft inzicht in de effectiviteit van gebruikelijke revalidatieprogramma’s voor ouderen met een zintuiglijke beperking
-    Een screeningslijst om hoor- en gezichtsproblemen te herkennen bij ouderen is getest en gevalideerd voor de Nederlandse populatie 
-    Een zelfmanagementprogramma, in de vorm van een gespreksmethodiek van opeenvolgende vijf stappen, is ontwikkeld en getest in een gerandomiseerde en gecontroleerde studie (RCT) in 30 verzorgingshuizen verspreid over Nederland
-    Een trainingsprogramma voor verzorgenden is ontwikkeld. In dezelfde periode van vijf maanden waarin de verzorgenden het zelfmanagementprogramma toepassen bij de ouderen, worden zij getraind en gecoacht. Een bijzonder kenmerk van het trainingsprogramma is de reflectieve coaching: verzorgenden worden uitgenodigd terug te kijken op het effect van hun handelen
-    Een kwalitatieve studie is uitgevoerd parallel aan de RCT. De studie brengt de veranderingen in inzichten en competenties van de verzorgenden die het zelfmanagementprogramma toepassen, in kaart 
-    Een tweede kwalitatieve studie geeft inzicht in de problemen die de ouderen samen met hun vertrouwde verzorgende willen aanpakken

Interventie
Iedere oudere met een auditief-visuele beperking wordt gekoppeld aan een vertrouwde verzorgende. Samen zoeken zij naar oplossingen voor problemen die de oudere persoon aanbrengt, op een wijze die recht doet aan de autonomie en persoonlijke leefwijze van de oudere persoon. Verzorgenden treden niet op als oplossers, zij nemen het probleem niet over, wel denken zij mee en ondersteunen de ouderen. Verzorgenden houden twee dagboeken bij: een dagboek met de reacties van de ouderen, en een dagboek met reflecties over hun eigen handelen.

Fase van onderzoek
Het onderzoek is afgerond

 Conclusies
-    Gebruikelijke revalidatieprogramma’s voor slechtzienden en slechthorenden blijken niet effectief voor ouderen
-    Ouderen doen bij voorkeur beroep op vertrouwde personen uit hun omgeving die bereid zijn met hun mee te denken over mogelijke oplossingen. Leren en uitbreiden van zelfredzaamheid ontbreekt in hun wensenlijstje
-    Verzorgenden en ouderen die samen het zelfmanagementprogramma toepassen, blijken succesvol in het oplossen van praktische problemen (i.t.t. de controlegroep)
-    De onderzoeksresultaten tonen aan dat verzorgenden hun gesprekscompetenties overschatten en die van de ouderen onderschatten. Pas in de loop van de training ontdekten verzorgenden wat professionele gespreksondersteuning is. Na afloop vinden ze dat de gespreksmethode geschikt is voor alle ouderen en dat het programma standaard opgenomen dient te worden in het opleidingscurriculum van verzorgenden
-    Ouderen met een auditief-visuele beperking ervaren participatieproblemen, onder meer tonen ze afkeer voor groepsbijeenkomsten en ondervinden problemen om met hun zorgverleners te overleggen. Ook ervaren zij praktische problemen, onder meer voelen ze zich hulpeloos omdat ze niet kunnen zien of horen wat de hulpverlener doet met hun eigendommen
-    De kracht van het zelfmanagementprogramma ligt in de interactie tussen de oudere persoon en zijn vertrouwde verzorgende 
-    De educatieve kracht van het trainingsprogramma ligt in de reflectie van de verzorgende op haar eigen handelen en in het kunnen bijstellen van dat gedrag ten gunste van het welzijn van de oudere persoon

Wie voerde het onderzoek uit?
Onderzoeker:
Mw. dr. Lieve Roets-Merken, lieve.roets@xs4all.nl
Promotoren:
Mw. prof.dr. Myrra Vernooij-Dassen, onderzoeksleider
Prof. dr. Ruud Kempen
Prof. dr. Sytse Zuidema
Copromotor:
Mw. dr. Maud Graff
 
Financiering
Dit onderzoek werd uitgevoerd op initiatief van Kalorama, lid van het UKON en financieel ondersteund door de stichting Joannes de Deo en het Moeder Catharinafonds. 
Zorgaanbieders die de materialen of programma’s willen gebruiken kunnen terecht bij Kalorama. Voor vragen en informatie: info@kalorama.nl